Aqoonyahanno Dalka Abwaannada
Koobitaan ku saabsan qormada “Scholars in the Country of Poets” — xusuus-qorka Shirweynihii 8aad ee Caalamiga ah ee Daraasaadka Soomaaliyeed (Hargeysa, 3–13 Luulyo 2001).
Waxa qormadu ka hadlayso
Qormadu waa xusuus-qor uu Dr. G. L. Kapchits ka qoray Shirweynihii 8aad ee Caalamiga ah ee Daraasaadka Soomaaliyeed, oo lagu qabtay Hargeysa 3–13 Luulyo 2001. Saddex qaybood ayay u kala baxdaa: abwaannada iyo gabayga; waraaqihii shirweynaha lagu akhriyay; iyo dowladda dhallinta ah ee aan weli la aqoonsanayn ee martida u ahayd.
Qoraagu wuxuu ka hadlayaa jacaylka Soomaalidu u qabto hadalka tixda ah — sida uu Burton 1854 xusay — iyo sida uu saameeyay ajaanibta soo booqday dalka, oo uu ka mid yahay Bogumil W. Andrzejewski, aqoonyahankii caanka ahaa ee Boolishka ahaa ee gabayga Soomaaliyeed baray oo turjumay.
Dadka ku soo aaddan
Abwaanno. Shirweynaha waxaa ka soo qayb galay Maxamed Warsame “Hadraawi” iyo Maxamed Xaashi “Gaarriye”. Hadraawi ayaa hordhac u sameeyay waraaqda qoraaga — hordhac soddon daqiiqo waraaq ah oo afartan daqiiqo qaatay. Markii mid ka mid ah wargeysyada Hargeysa daabacay sawirkooda wadajirka ah, qaladna qoraaga ugu yeedhay Johnson, abwaanku wuxuu sawirka hoostiisa ku qoray: Waxaan ka xumahay inuu ila fadhiyo Kapchits.
Aqoonyahanno.
- John William Johnson, qoraaga “Heellooy, Heelleellooy…”, oo soo bandhigay waraaq barbardhigaysa qaababka bandhigga gabayga afka ee dhaqanka Soomaaliyeed iyo kan dadka ku hadla luuqadda Mande.
- Charles Geshekter, oo waraaqdiisu ka hadashay ururinta iyo kala-firdhiga awoodda Soomaaliya qarnigii 20aad, laga bilaabo gumaysiga iyo xornimada ilaa burburka dowladda iyo qurbajoogta.
- Lee Cassanelli, oo ka hadlay qurbajoogta iyo horumarka, isagoo tilmaamay in awoodda bulshooyinka qurbaha ee ay dalkooda wax ugu tari karaan ay ku xidhan tahay sida ay isu abaabuli karaan.
- Virginia Luling, oo warbixin ku soo bandhigtay buuggeeda “Somali Sultanate” ee ka hadlaya magaalada Afgooye — oo hore loogu yiqiin Geledi — iyo sida hay’adaheedii dhaqameed u sii jireen xilliyo kala duwan.
- Edna Adan Ismail, mid ka mid ah qabanqaabiyayaasha shirweynaha, oo soo bandhigtay waraaq ku saabsan dhibaatooyinka caafimaad iyo maskaxeed ee ka dhasha gudniinka dumarka.
Waraaqda qoraaga
Kapchits wuxuu akhriyay waraaqda “Towards the paremiological minimum of the Somali language”. Tijaabinta goobta waxay lahayd laba ujeeddo: 1) in la ogaado immisa maahmaah iyo kuwee weli si ballaaran loogu isticmaalo dhaqanka Soomaaliyeed; 2) in la ogaado waxa ay aqoonta maahmaahyadu ku xidhan tahay. Natiijadu waxay ahayd liis ka kooban 226 maahmaah oo si firfircoon ay u yaqaaniin badankii wariyayaasha. Mid ka mid ah waxay macneheedu tahay: “Hadal badan weel ma buuxsho.”
Shirweynaha guud ahaan
Shirweynaha waxaa loo qoondeeyay nabadda, maamulka iyo dib-u-dhiska. Ku dhawaad boqol waraaqood ayaa la soo bandhigay, oo daboolay: xallinta khilaafaadka iyo dhisidda nabadda; dib-u-dhiska dhaqaalaha ee dagaalka kadib; dhaqanka iyo luuqadda ee macnaha nabadda iyo heshiisiinta; qurbajoogta Soomaaliyeed iyo horumarka siyaasadeed, dhaqameed iyo farsamo; matalaadda beelaha iyo bulshada rayidka ah; doorka haweenka; arrimaha xuquuqda aadanaha; dhibaatooyinka deegaanka; caafimaadka iyo waxbarashada; maamulka iyo dimuqraadiyaynta.
Dowladda dhallinta ah ee aan weli la aqoonsanayn ayaa dadaalkeedii ugu danbeeyay galisay in shirweynuhu ku guulaysto dhinaca abaabulka iyo dhinaca cilmiga labadaba — wayna ku guulaysatay.
Halka markii hore lagu daabacay
Nooca Ingiriisiga ah ee qormada waxaa markii ugu horreysay lagu daabacay Horn of Africa, Vol. IXX, 2001. Nooca Ruushka ah waxaa lagu daabacay joornaalka Восток (Oriens), 2002, № 2.