Cilmi-Soomaaliga

Qaybtani waxay ku saabsan tahay afka laftiisa: dhismaha jumlada, ereyada qaar ka mid ah qaybaha macnaha, iyo meesha Soomaaligu ka galo qoyska luuqadaha Kushiitiga. Maahmaahaha iyo sheekooyinka sida hidde ahaan waxaa laga helayaa qaybta Daabacaadaha; halkan waxaa loo eegayaa sida ay u dhisan yihiin.

Laba xariiq oo shaqo ah ayaa is-haysta. Middii koowaad waa naxwaha jumlada, tii labaadna waa ururinta maahmaahaha. Midna kama madax bannaana midka kale: maahmaahyadu waxay hayaan qaabab naxwe oo hadalka maanta ka baxay, naxwuhuna wuxuu sharraxaa waxa maahmaahdu dhab ahaantii sheegayso.

Qaybaha

Naxwaha iyo Dhismaha Jumlada

Nidaamka xubnaha jumlada — waa, baa (iyo ayaa) iyo waxaa — iyo lakabka ugu duugga weyn ee maahmaahyada ku dhex haray.

Liisaska Ereyada

Ereyada xiriirka qoyska oo lala qoray V. Ya. Porkhomovsky, iyo ereyada duugga ah ee jajabka oo laga soo uruuriyay sheekooyinka hidaha.

Warbaahinta iyo Raadiyaha

Shaqada af-Soomaaliga ee Raadiyaha Moscow iyo “Codka Ruushka”, iyo afarta qormo ee safarkii Soomaaliya ee 2009.

Nidaamka xubnaha jumlada

Ku dhowaad jumlad kasta oo madax-bannaan oo wax sheegaysa waxay sidataa mid ka mid ah saddexda xubnood: waa, baa (iyo nooceeda ayaa) iyo waxaa. Kuwanu ma aha xoojin ikhtiyaari ah — waa qalab naxwe oo qasab ah oo kala saara waxa jumladu ku saabsan tahay iyo waxa laga sheegayo.

In nidaamku saddex xubnood ka kooban yahay, ee aanu laba ahayn, waxaa caddeeyay A. K. Zholkovsky buuggiisa Syntax of Somali (Moscow, 1971). Sharraxaadda saddexda xubnood mid mid loo qaaday waxay ku soo baxday saddex qoraal oo Moscow lagu daabacay — mid ku saabsan waa (1997), mid ku saabsan baa (1998), iyo mid ku saabsan waxaa (1999) — iyo, ka dib, buugga Sentence Particles in the Somali Language and Their Usage in Proverbs (Shaker Verlag, Aachen, 2005), oo ka soo baxay qoraal-cilmiyeed lagu difaacay Machadka Daraasaadka Aasiya iyo Afrika ee Jaamacadda Moscow sannadkii 2000.

Maahmaahyada iyo naxwaha duugga ah

Ku dhowaad toddoba boqolkiiba maahmaahaha Soomaaliyeed ee la duubay xubin jumladeed kama koobna, xitaa dhismayaal ay xubintu caadi ahaan qasab ku tahay. Qaarkood xubin lagama soo celin karo gebi ahaanba — taasoo calaamadaynaysa inay yihiin lakabka ugu duugga weyn ee maahmaahaha, af ka da’ weyn xeerka hadda maamula. Falanqayntan waxaa lagu daabacay “Paremias without Sentence Particles” (Semitica et Semitohamitica Berolinensia, Band 5, Aachen, 2007).

Ereybixinta

Glosaryada ugu ballaadhan waa liiska ereyada xiriirka qoyska oo laga sameeyay 34 ilaa 38 erey — marka la barbardhigo labaatankii ku jiray liiskii I. M. Lewis, oo ilaa markaas ahaa isha kaliya ee la isku halleyn karo. Liiskan wuxuu ka mid ahaa shaqo barbardhig ah oo Soomaaliga iyo Oromada isku haysa, waxaana lala qoray V. Ya. Porkhomovsky. Faahfaahinta waxay ku jirtaa Liisaska Ereyada.

Lahjadaha

Khariidadaha Marcello Lamberti waxay Soomaaliga u kala qaybiyaan shan koox oo lahjadeed ah. Wareysiyo goobeed oo ka dhacay in ka badan soddon degmo oo koonfurta Soomaaliya ah ayaa muujiyay in ugu yaraan laba ka mid ah khariidadahaas — Daarood iyo Benaadir — ay hadda u baahan yihiin dib-u-eegis dhab ah, maadaama dagaalkii sokeeye guur-guurro ballaaran dhaliyay oo lahjaduhu isku dhex galeen. Faahfaahinta iyo isticmaalkeeda wax-ku-oolka ah waxay ku jiraan Mashaariicda Cilmi-baarista.

Halka laga bilaabo

Ardayda iyo cid kasta oo shaqo dhab ah bilaabaysa, kala-horraynta akhriska iyo waxa laga sugayo qaybta naxwaha waxay ku qoran yihiin bogga Ardayda.